Üns ber!

Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.

Baş sahypa Makalalar Hyzmatdaşymyzyň pikirleri
( 32 Ses Berme )

Türkmen medeniýetinde we jemgyýetçilik durmuşynda ägirt uly ýer tutýan galyň meselesi, häzirki günlerde gelip çykyşy we häzire çenli nädip saklanyp gelendigi hakynda sorag astyna alynýar. Soňky döwür Soraglaryň sanynyň köpelmegine täsir ýetirýän üýtgeşiklikler bar. Şünuň bir sebäbi – ösüp barýan tehnologiýa we munuň netijesinde internet arkaly ýaýraýan sosial ulgamlar. Şol ulgamlarda türkmen oglan-gyzlarynyň galyňy tankytlap ýa-da goldap pikir alyşmalary geçirilýär. Bu bolsa galyň hakynda has köp pikirleriň orta çykmagyna sebäp bolýar. Beýleki uly täsirlerden biri bolsa, Türkmenistanyň daşary ýurtlary we medeniýetleri bilen artdyrýan aragatnaşyklarydyr. Türkmenistanyň daşary ýurtlar bilen gatnaşyklarynyň we syýasatynyň ýaýbaňlanmagy esasynda täze ýagdaýlar, başga ýurtlaryň däp-dessurlary bilen tanşylyp başlandy. Beýleki medeniýetleri tanamagyň we olaryň täsirinde galmagyň öz däp-dessurlarymyzyň önümleriniň biri bolan galyňy has ýokary ses bilen sorag astyna almaga itergi beren bolmagy hem ahmal. Sebäbi soňky ýyllar bolaýmasa, ondan öň hem galyň hemişe sorag bolup galmazyndan öte geçip bilenokdy. Bu makalada men galyň we galyňyň agyr ýüküni azaldyp biljek döwlet gözegçiligine hem-de galyňyň ýerini tutup biläýjek jemgyýetçilik özgerişlerine ser salmakçy.

 
( 24 Ses Berme )

"Men bilimi diňe bir öz tejribämden alman, başgalaryň tejribesinden hem alýaryn" diýip Lýudwig Vitgenşteýn belläpdir. Elbetde, saýtymyz üçin wajyp bolan, saglyk, sagdyn ýaşaýyş, ekologiýa we ekologik saglyga degişli meseleleriň çözgüdini daşary ýurtly we bize ýakyn ýerleşýän ýurtlardaky döwürdeşlerimiziň öz ýaşaýan sebitlerinde çözüşleri, alyp barýan işleri, toplan tejribeleri barada bilme biz üçin hem peýdaly bolardy. Biziň şu günki söhbetdeşimiz, Gyrgyzstandaky ÝUNISON (www.unison.kg) jemgyýetçilik fondunyň, Klimatyň üýtgemegi boýunça döredilen Meýilnamanyň koordinatory Nurgül Esenamanowa habarçymyzyň soraglaryna jogap berdi.

 
( 24 Ses Berme )

Saglygy gazanmakda we gorap saklamakda  geçirmeli çärelere her kim her hili düşünýär. Biziň  suratçymyz ol düşünjeleri beýan etmäge çalyşdy.

SURATLARYŇ AWTORY: MERJEN GYLYJEWA

 
( 26 Ses Berme )

Farmasewtik pudagy bäsleşigi talap edýän pudak bolup, onuň işiniň şowlulygy dermanlaryň satuwyna we her dermänyň mahabatlandyrylmagynyň ugrunda geçirilýän işlere garaşly bolup durýar. Täze dermany işläp tapmak, öwrenmek uçin we ony bazarlara ýetirmek uçin millionlarçe dollar harç edilýär.

Farmasewtik şereketiňiň derman serişdelerini mahabatlandyrýan wekiliniň dermanlaryň söwdasyny alyp barmakda tutýan orny ulydyr. Wekiller lukmanlara dermanlaryň gowy we ýaramaz täsiri barada habarly bolmagyna, düşünmegine, dogry maglumat ýetirilmegine jogapkär bolup durýarlar. Şunuň ýaly çemeleşmä iňlisçe "ethical promotion", ýagny "etikanyň (ahlak) kadalaryny eýerip mahabatlandyryş işleri alyp barmaklyk" diýilýär. (Wright & Lundstrom, 2004)

Käbir adamlar farmasewtik şereketleriniň lukmanlar bilen alyp barýan işleri, olara berýän sowgatlary, geçirýän tölegleri näsag üçin zerur bolmadyk derman berilmegine, dermannama (resept) ýazylmagyna getirýär diýip hasaplaýarlar. Derman serişdelerini öndürýän şereketleriň özlerini şeýle alyp barmagy lukmanlaryň işine, lukmanlaryň we näsaglaryň aragatnaşygyna hakykatdan hem täsirini ýetirýärmikä?

 
( 24 Ses Berme )

Gadyrly okyjylar, saýtda "Arassaçylyk hakda sözleme: biz ony hemişe berjaý edýärismi?" atly çap edilen makala hudoznikdan şeýle şekiller gowyşdy. Biz hem diýsek şeýle hyzmatdaşlyga begenýäris. Teswirleriňize, şekilleriňize garaşýarys!

 
( 38 Ses Berme )

Lukmançylyk käri islendik jemgyýetde hem hormatlanýan hünärleriň hataryna degişli edilýär. Ýöne lukmançylygyň diňe bir kär dälde, tebigat tarapyndan adama berlen hünär başarnygydygyny we bu kärde zähmet çekmek üçin ony söýmegiň zerurdygyny hem aýratyn belläp geçmelidir. Gadymy Gresiýanyň beýik pelsepeçisi Sokratyň bellemegine görä: "Dünýäde hemme hünärler-adamlardan, ýöne diňe üçüsi – Hudaýdandyr: kazy, mugallym we lukman".

Ak ýektaýly lukmanlaryň dünýäde iň gymmatly we tapylgysyz bolan Adam Saglygynyň Goraýjysydygyny we olaryň jemgyýetde uly sylag-hormata, ynama eýediklerini biziň hemmämiz hem bilýäris. Hut su hünär häsiýetlendirmesine eýerip, müňlerçe oglan-gyzlar bu käri saýlamagy ýüregine düwýärler.

 
( 39 Ses Berme )

Biziň ýurdumyzda "klimatyň üýtgemegi", "howanyň maýlamagy" ýaly jümleleri eşiden adam az bolmasa hem, bu hadysalaryň ýönekeý adamyň durmuşyna ýetirjek ýaramaz täsirinden az adam habarlymyka diýip pikir edýärin. Hawa, köpümize mälim bolşy ýaly, klimatyň üýtgemegi we dünýä derejede howanyň maýlamagy – howanyň garaşylmadyk ýagdaýda çalşyp durmagyna getirýän sebäp diýlip aýdylýan düşünjelerdir.

Ýöne adamlaryň aglaba bölegi: "Bu bir başga ýurduň, sebitiň duş gelýän kynçylygy. Maňa, meniň çagalarymyň geljegine bu ýagdaýlaryň hiç hili dahyly ýok" diýip pikir edýärler. Olar öz durmuşynyň, hereketleriniň we klimatyň üýtgemeginiň arasyndaky arabaglanşygy seljerenoklar. Meseleler diňe alymlar tarapyndan çözüler diýip arkaýynlanýarlar ya-da "Menden soň näme bolsa, şol bolsun" diýen düşünjä eýerýärler. Şu sebäpli men şu çylşyrymly we derwaýs mesele babatda sada dilde ýazylan maglumatlary toplamana synanşdym. Elbetde, ýekeje makalanyň çäklerinde bu çylşyrymly meseläniň hemme tarapy barada durup geçip hem bolmaz. Okyjylarymyzyň arasynda bu mesele bilen aladalanýanlar gurrüňdeşlige goşulyp, türkmen dilinde bolan maglumatlary bilen paýlaşarlar diýip umyt edýärin.

 
( 22 Ses Berme )

Başga adamlara açyk we dogruçyl äheňde özüňi gyzyklandyrýan zat barada garaýşlaryňy, islegiňi aýdyp bilmek nämäni aňladýar? Bu seniň şahsy mertebäňi ýokary tutmak, özüňe bolan ýnamyň we hormatyň görkezijisi bolýar. Mundan başga-da, bu seniň daş-töweregiňdäki adamlar uçin seni tanamana, gowy düşünmäne mümkinçilik döredýär. Başgaça aýtsak, pikiriňi anyk yglan edip bilmek söhbetdeşiňe şeýle diýmekdir: "Meni diňle, meňiň dünýägaraýşymy we duýgularymy hasaba al. Belki sen meň garaýşlarymy özüňki ýaly gowy we dogry däl diýip hasaplaýansyň. Ýone nähili bolanda-da meniň pikirlerim diňlenmäne mynasyp".

 
( 190 Ses Berme )

Biziň jemgyýetimiz jelepçilik nogsanlygy barada söz açmany halanok. Ilatyň aglaba böleginiň meseläniň düýp sebäpleri baradaky duşünjesi gaty pes bolup durýar. Adamlaryň jelepçilik bilen meşgullanýan aýal-gyzlara dürli garaýşy bar: biri ýigrenç bilen garasa, beýleki bir adam olaryň "işine" geň galýar, üçünji biri bolsa äsgermezlik bilen seredýär. Taryhda ähli jemgyýetlerde duş gelen we dürli derejede gülläp ösen bu "gadymy kär" türkmen aýal-gyzlarynyň arasynda giňden ýaýraýana meňzeýar.

 
( 19 Ses Berme )

Soňky 75 ýylyň dowamynda Finlýandiýadaky ähli göwreli enelere döwlet tarapyndan içi zatly guty gowşurylýar. Gutyň ozä täze doglan bäbejige ýatmana ýer bolýar, içindäki çaga eşikleri, ýassyk we ýorgan daşlary, oýnawaçlary ene-atalara uly kömek bolýar. Maglumata gorä, şunuň ýaly sowgatly gutulary  sosial yagdaýyna garamazdan, garyp hem-de  baý maşgaladan bolan aýallaryň hemmesi alýarlar. Bu tejribe 1930-nji ýylda ýola goýlup, şeýle çäre hemme dogulýan çagalaryň durmuşa deň gadam basmagyna mümkinçilik döredýär. Enelere kömek iki görnüşde hödürlenilýär: eneler içi zatly gutyny saýlap bilýärler ýa-da onuň ýerine 140 Euro möçberinde pul kömegini hem alyp bilýärler. Yöne geljekki eneleriň 95%-i  gutyny almaga ymtylýarlar. Sebabi gutudaky zatlaryň gymmatlygy 140 Eurodan has ýokary bolup durýandyr.